Cừu, sự nửa vời và những ý niệm cấy sinh

Trên instagram tôi nhận được một lời đề nghị dễ thương từ một người không quen là vẽ cho cô ấy con cừu, tôi có bảo lại là tôi không biết vẽ, tôi chưa bao giờ vẽ cái gì ra hồn cả. Tôi luôn luôn chậm chạp trong cách hiểu tư duy của người khác như vậy, khi cô ấy hỏi tôi rằng tôi đã đọc Hoàng Tử Bé chưa? Lúc này tôi mới hiểu điều cô bé đó yêu cầu tôi. Vẽ một con cừu nằm trong một con vật khác hoặc nằm trong bất cứ thứ gì như cách Hoàng Tử Bé vẽ con voi nằm trong con trăn. Một yêu cầu kì lạ nhưng thú vị. Tôi đã quên tôi đang sống trong thành phố nơi Hoàng Tử bé được ra đời. Tôi quên mất cách tư duy đơn giản mà giàu tính biểu hiện của trẻ con, hay thực ra cái lõi tư duy của tôi luôn có cái logic khô khan thiếu trí tưởng tượng như vậy. Tôi luôn nghĩ cái tôi còn thiếu để có thể viết một cái gì đó mạnh mẽ và hoàn chỉnh chính là trí tưởng tượng. Đầu óc tôi luôn lơ lửng đấy là điều không khó nhận ra và bản thân tôi cũng hiểu rằng tôi luôn ở một mức nào đó thất thường so với mặt đất, có điều mức thất thường đó vẫn còn quá bình thường để có thể nhìn thấy những điều gì mới mẻ và thú vị giống như một con chim sẻ chỉ bay được từ cây này qua cây khác ở một độ cao khiêm tốn chứ không thể so sánh với tầm cánh của đại bàng hay nhiều loài chim khác. Đôi khi tôi chìm đắm vào suy nghĩ đó, về sự thiếu trí tưởng tượng của mình bằng việc tưởng tượng ra một điều gì đó thật kì lạ và không tưởng. Continue reading

Phía Nam Biên Giới, Phía Tây Mặt Trời

Image

Đọc sách, thói quen đang dần dần mất đi cùng với việc thời gian bị lấp đầy bởi những thứ khác có vẻ vô vị hơn và phù phiếm hơn, có vẻ thế, theo như cách tôi nhìn từ bên ngoài. Nhưng tôi ngày càng tệ hại hơn, dễ dãi hơn với chính bản than mình, tôi kệ tôi làm những thư đó, để thời gian chìm đắm trong những trang sách bị thu hẹp lại một cách đáng chê trách. Khi chợt nhân ra điều đấy trong cái ngáp dài sau một giấc ngủ sâu đầy mông mị của buổi trưa trong cái lạnh lẽo của căn phòng tối ôm vì rèm và cửa ngăn cách với sự ấm áp của ánh mặt trời vào một ngày đông có nắng, tôi tóm lại một buổi chiều yên bình bằng cách giành tâm trí cho sách và nhạc, không HD, không camera, không internet. Một cốc café đậm đắc được pha, tôi chậm chạp, không vội vã đợi cốc café được vun cao sau những tiếng lách tách của từng giọt café loại đặc biệt mà tôi vô cùng thích, hoàn toàn đen và đặc gần như quánh lại, vị thơm của café nồng lên mũi tôi mang đến cho tôi một cảm hứng, một khoái cảm kì lạ, như một kẻ ngái ngủ đang dạo bước trên những cung đường chán ngắt chợt thoảng đâu đó trong không khí mùi hương của hoa sữa mùa thu Hà Nội, quyến rũ và mê hồn người. Một chất đen hoàn hảo để đánh lừa cái dạ dày vốn đã uống một cốc đầy café ban sang. Tôi đọc nốt quyển sách “phía nam biên giới, phía tây mặt trời” của Haruki Murakami mà tôi đã bỏ dở trong lần đọc lại cachs đây một toàn, tôi không biết tại sao tôi lại đọc lại nó, nhưng tôi sau khi nhìn khắp lượt cái tủ sách nghèo nàn của mình nơi mà có nhiều quyển tôi mua về nhưng chưa đụng đến thì tôi quyết định đọc lại quyển đó nhưng như đã nói bị bỏ dở sau hơn 100 trang.

Đọc sách trong khi nghe nhạc mang lại cho tôi một điều gì đó như là thiêng liêng và vô cùng đặc biệt, như trong một giấc mơ, tôi mơ thấy nàng múa, điệu múa kì lạ và quyến rũ, điệu múa mang đậm chất á đông phía trong những điệu nhạc thần thánh, múa mà không có nhạc đó phụ hoạ thệm vào thì sẽ ra sao, sẽ lạc lối và thiếu cảm xúc nhiều lắm. Nên bất cứ lúc nào có thể tôi luôn muốn bật nhạc trong khi đọc sách, chính vì điều mà tôi cảm thấy và mong muốn đó nên tôi luôn thận trọng chọn cho mình một loại nhạc nào đó vừa hợp với môi trường, vừa đồng điệu với cảm xúc lúc đó của tôi đồng thời, không bị sai lệch so với nội dung của cuốn sách mà tôi đã biết qua mà tôi cho rằng thế là hợp. Nhưng thông thường sẽ là giai điệu cực kì nhẹ và sâu xa của Trịnh Công Sơn được thể hiện qua giọng hát của Khánh Ly, hoặc những bản concerto của Rachmaninov, Beethoven và đặc biệt là Requiem của Mozart… Tôi thường không sử dụng Rock làm nền cho cảm xúc được trút ra từ những trang sách, tôi cảm thấy điều đó như việc sử dụng những màu nóng cho một bức tranh phong cảnh vẽ về một cách đồng trải dài trong một ngày thu êm đềm đầy nắng, rock hút cảm xúc tôi quá mạnh để tôi có thể tập trung hoàn toàn vào quyển sách. Nhưng lần này tôi chọn Rock để them gia vị cho cảm xúc tôi sẽ có với quyển sách. CD soundtrack phim The Wall của Pink Floyd. Đây không phải là một sự lựa chọn mang tính ngẫu nhiên. Một sự kết hợp kì lạ của cảm xúc được phát triển từ đôi tai và xúc cảm được lan toả từ đôi mắt. Đôi khi, 2 luồng cảm xúc đó đánh nhau, còn đâu phần lớn là một sự hoà hợp kì lạ. Thỉnh thoảng tôi dừng mắt đọc để nhắm lại và hát vang lên một đoạn cao trào nào đó, đôi khi tôi lại dừng tai lại tập trung tâm trí vào một câu văn nào đó mà tôi muốn nó trở thành của mình. Một sự gặp nhau kì lạ của những kẻ sống cô độc dù cho xung quanh mình nếu nhìn bằng đôi mắt thường là một sự dàn ra lớn lao của tình yêu, Pink – ca sĩ nhạc Rock, Hajime – chủ quán bar và tôi – một kẻ thanh niên nhạt nhoà trong một thành phố sắp ngàn năm tuổi.

 Cuộc đời tôi đầy những thứ không thực, hay thực chỉ ở trong thế giới của tôi, ngay cả lúc này đây, khi tôi gặp gỡ những tâm hồn cô độc như thế trong sách trong âm nhạc. Tôi luôn muốn tránh xa cái sự ảo đầy mê hoặc của internet nhưng tôi không chịu hiểu rằng cái ảo đó thực ra nằm trong chính cách cảm nhận thế giới của tôi, cách tôi muốn đồng điệu tâm hồn, gần gũi con người của tôi. Tôi từng yêu một người ảo, một con người với một bộ khung cơ bản, tôi đã tự nhào nặn, tự vễ các hoạ tiết cho áo quần, tự cho phép trí tưởng tượng của mình hình dung những tính cách, mang cho hình hài đó một bản chất mà tôi biết tôi sẽ yêu vì điều đó chứ không chỉ vì cái vẻ đẹp vật chất trần tục bên ngoài. Hajime đã như thế, cái hiện thực mà Murakami vẽ ra cho anh khi anh gặp Shimamoto-san dường như rất thực, con người, thân xác, từng cái động chạm nhỏ, những khoảng thời gian chờ đợi nặng nề dài dẵng, và cuộc làm tình đầy đam mê, anh đã bỏ lại cái thực tại đầy hạnh phúc bình yên của mình bên người vợ và hai con để lao vào mối tình đó với Shimamoto-san, người duy nhất có khả năng lấp đầy cái khoảng trống mà như một cái giếng cạn mà anh đã có kể từ khi rời cô khi 12 tuổi, tôi đã hình dung ra cái cảm giác trống rỗng của anh khi anh sống cuộc sống của một người chồng, cha bình thường và thành đạt, cái cảm giác thiếu hụt mà chỉ có cách tự mình nhào nặn ra một hình hài của chính bản than mình thì mới có thể bù đắp được, đọc Murakami cảm giác của hiện thực và ảo xen lẫn nhau, hoà vào nhau, ranh giới của hai thứ đó đôi khi không thể tách bạch, “phía nam biên giới, phía tây mặt trời” có lẽ là quyển sách thực nhất của ông nhưng cái cảm giác đó vẫn không khỏi khiến tôi băn khoăn và ngờ vực. Vậy thì có gì mà băn khoăn ngờ vực khi tôi tự cho vận vào tôi cái hình ảnh của Hajime và Shimamoto-san. Cô đã không thể vượt qua một cái ranh giới mơ hồ nào đó như một hang rào kẽm gai mà cô k thể trèo qua trong khi Hajime đã sẵn sang từ bỏ tất cả để chạy theo cái mà có thể lấp đầy chỗ trống trong tâm hồn anh, tôi cười nhẹ, nụ cười mỉa mai vào Hajime khi tôi nghĩ anh đòi chạy trốn khỏi thực tại để chui vào cái thế giới ảo mộng nơi những thứ xung quanh phần lớn là do anh tạo ra, không, dù gì thì mộng ảo mãi mãi có chỗ giành cho nó nhưng không phải có thể can thiệp một cách thô bạo vào cuộc đời thực.

Cái sự cô độc mà Pink có không giống như sự cô độc của Hajime, ở Pink đó là sự cô độc mà anh tự nhốt mình trong bức tường của chính mình nơi mà sự ruồng bỏ của xã hội không thể chạm tới, nơi anh sống với trí tưởng tưởng đên tối của mình về một thế giới bất ổn, kiêu ngạo, hèn nhát và tăm tối. Hình ảnh của tôi mà tôi nhìn thấy trong bản thể của Pink đó là sự tự co rút mình khỏi xã hội, sự thiếu niềm tin mãnh liệt vào cái xác xã hội mà tôi là một tế vào trong đó. Tôi đã không bật album này theo lối thong thường chạy track theo thứ tự câu chuyên, tôi để suffle. Để cho thực tại, quá khứ, tương lại của Pink xuất hiện không theo trình tự nào, đan xen thành một mớ mà với điều đó câu chuyện của Pink sẽ trở nên rời rác và nhạt hơn cho tôi tập trung vào câu chuyện của Hajime. Khi những track “in the flesh, mother, outside the wall” được vang lên chính là lúc trên con đường tôi đi theo Hajime, tôi đã dừng chân lại bên đuờng để trầm tư về chính bản than tôi. Về sự cô độc mà tôi đang cảm thấy một cách trọn vẹn.

Cái sự cô độc ở trong tôi, như hình ảnh cái giếng sâu xuất hiện nhiều lần trong các tác phẩm của Murakami đó chính là dục vọng lớn nhất mà tôi chưa khám phá ra được, cái dục vọng còn nằm sâu, tăm tối, tôi chuă thể dung một dụng cụ gì đó để lấy lên cũng như không đủ khả năng để trèo xuống. Cái dục vọng vô bờ đó, đầy hăm dọa đó chính là thứ khiến cho tôi chưa bao giờ có một người bạn thực sự nào như Hajime và Shimamoto-san. Tôi đã từng có những người bạn gái rất tuyệt vời, những người mà sẵn sang đi với tôi trong đêm khuya, sẵn sang nghe tôi nói một cách đầy nhiệt huyết, nhưng rồi cái hang sâu của tôi, hay như hình ảnh cái giếng của Murakami khiên cho không một giới hạn nào bị vượt qua, và khi đó một cái gì đó trong tôi bị tuột ra và tôi đi mất hay đôi khi người con gái đó đi mất. Chẳng có gì nuối tiếc – đó là cảm giác mà tôi tin rằng chẳng hay ho gì. “Tôi đã kiềm chế, tôi đã kiềm chế để được ở lại trong một thế giới thiếu sinh khí, hoang vắng như bề mặt mặt trăng” Hajime đã nói thế. Và tôi cũng đã cảm thấy mình như thế. Tôi ích kỉ yếu đuối, nhạy cảm và đơn giản.

“Dù cho ấy có đang ở bên ai thì cũng chỉ là một mình” tôi khôgn thể quên được câu này, vì thực sự ngay lúc này đây tôi đang như thế. Thân xác ở một nơi, còn cái tâm hồn lại bây đến một chân trời nào đấy nằm ngoài tầm kiểm soát của ngay bản thân tôi. Ai, ai có thể như Shimamoto-san giúp tôi rọi sang cái hang tăm tối, hay làm đầy nước giếng cạn, hoặc giả lấp lại cái giếng tối tăm sâu thẳm.

Nhảy Nhảy Nhảy

Âm nhạc, tôi có một cảm hứng mãnh liệt với âm nhạc, tôi thường nghe nhạc bất cứ khi nào có thể, khi còn chưa biết đến internet chỉ có cái radio nhỏ sony bố cho, tôi cứ để nó cả đêm kênh âm nhạc của vov3, hoặc một kênh nhạc nào đó tôi dò được ở đài AM. Còn khi có laptop, internet, với tai nghe tôi thường đeo nó rồi bật nhạc lên vừa nghe Rock, thậm chí Black Metal và chìm trong bóng tối để ngủ. Giờ thì k chỉ doxn nhạc về ở những tracker chuyên về nhạc nữa, tôi thường bật TuneIN radio trên ipad, hoặc chọn kênh radio qua last.fm và spotify và cứ để dòng chảy âm nhạc tuôn trài qua tai rung động những dây thần kinh thính giác như tiếng đàn hạc ru ngủ thủy thủ đoàn của nàng tiên cá. Chính vì vậy mà đọc Nhảy Nhảy Nhảy tôi có một sự đồng cảm với nhân vật chính một cách thật đặc biệt. Nhảy Nhảy Nhảy của Haruki Murakami, nhà văn mà văn chương của ông vừa siêu thực lại vừa gần gũi, bị lặp lại qua từng tác phẩm mà vẫn lôi cuốn.

Tự tôi tôi không chọn đọc quyển này vì trước đó tôi đã tự nhủ sau khi đọc Kafka bên bờ biển, Biên niên kí chim vặn dây cót, người tình Spunik… những cuốn đã đưojc dịch và xuất bản trước đó rằng tôi sẽ dừng đọc Murakami, vì tôi nhận thấy một văn phong không mới, những câu chuyện không còn đủ sức mê hoặc bởi tính siêu thực dường như đồng dạng nhau trong từng truyện. Tôi đã nói điều đó với một cô bạn, cô ấy biết và hiểu tôi, vậy mà vẫn giới thiệu cho tôi nhảy Nhảy Nhảy mà theo như cô ấy tôi sẽ thích, tôi sẽ tìm thấy nhiều thứ không chỉ đơn giản là một câu chuyện không có cốt chuyện thường gặp… Tôi tìm mua, và cũng thật kì là tôi không mua được, hết hàng đại loại thế, một cô bé khác bạn tôi biết tôi tìm quyển đó và tôi không ngờ cô bé đấy lại lưu lại điều đó trong sổ nhớ và mua được cho tôi trước khi tôi lại để thân thể mình lên chuyến máy bay của Korean Airline sang Pháp, nhưng như nhà Phật thường nói, phải tùy duyên, tôi đã k kịp nhận sách, tôi luôn luôn thích những sự kiện được tạo thành bởi một tập hợp những điều tưởng như không thể, như cái cách một cách bướm ở rừng râm Amazon đập cánh có thể khiến gây ra một cơn bão ở biển Thái Bình Dương vậy. Và bây giờ khi nghĩ lại tôi nghĩ rằng vì sự lệch pha cảm xúc, hay sự chưa chín muồi của thời điểm nên tôi chưa có duyên có nó, cho đến tận hơn nửa năm sau, và nếu như không có những biến cố không thể tưởng tượng ra sẽ xảy đến với mình thì tôi cũng sẽ k thể có quyển sách đấy sớm vậy. Mọi thứ quan hệ và gắn kết với nhau để tạo ra một cái kết quả đơn giản, từ một quyển sách đến kết thúc một quyển sách, như câu chính câu chuyện của Murakami trong Nhảy Nhảy Nhảy, để nhân biết được rõ ràng cái gì mình cần, mình không muốn mất mà lần đầu tiên gặp mặt đã khơi lên những cảm giác, như những vụn bọt đang nổi trên mặt nước báo hiệu một biến cố nào đó sắp xảy ra, nhân vật chính đã phải đi vòng một quãng đường khá dài, đầy bối rối để quay lại cái điểm đầu tiên mà anh đã biết a sẽ quay lại, anh sẽ không còn đánh mất nữa, sẽ không để điều cảm nhận tan biến vào bức tường tối đen bên trong mình.

Vấn là một câu chuyện siêu thực khác của Murakami, cái lối viết dường như có đôi chút nhàm chán, để kể về một câu chuyện không có cốt chuyện, câu chuyện toàn những ám chỉ, những dẫn dắt mơ hồ, những mối liên hệ không rõ rằng, những nhân vật mờ nhạt trong cuộc đời nói chung nhưng đặc biệt trong thế giới chất đầy nỗi cô đơn, và quá nhiều tự tính của Murakami, một anh chàng chuyên “xúc tuyết” – cái hình ảnh ẩn dụ cho công việc viết báo của mình, viết tất tần tật mọi thứ, những thứ có cầu, những thứ tạo thành cung của các tạp chí, tòa soạn, một cô bé 13 tuổi vô cùng nhạy cảm đến mức có thể nhận biết được những năng lượng đặc biệt phát ra từ người khác, cô bé 13 tuổi con nhà giàu có nhưng không ai quan tâm, k có bạn, không đến lớp vì không thể hòa nhập vì quá xinh đẹp nhưng không bao giờ biết dùng nó, những cô gái điếm cao cấp có học, thông minh và biết chiều chuộng, người Cừu… luôn luôn là một bộ sưu tập những cá nhân bất thường. Thật ra thì mỗi người trong chúng ta ai cũng có những điều bất thường, kì quặc, chỉ có điều phải nhìn trong thế giới quan riêng của mình thì mới thấy, Murakami đã biết cách trộn 1 mớ các thế giới quan riêng thành một thế giới chung của những người phát chung một tần số sinh học để kết nối với nhau.

Nhắc đến âm nhạc ở trên không phải không có lý do, vì Nhảy Nhảy Nhảy là một album nhạc khổng lồ của những năm 60,70s, không phải nhạc Nhật và là nhạc Mỹ, Mỹ thứ văn hóa dễ lan như cúm bệnh than nhưng không khiến người ta chết mà chỉ khiến người ta cảm thấy sức sống được chảy trong huyết mạch một cách rõ rằng. Từ đầu truyện đến cuối chuyện không phải chỉ có những con chữ nhảy múa trước mắt, mà còn là những giai điệu của Rock n’ Roll, classic Rock, Pop, Jazz, thâm chí cả Psychedelic nữa, không phải là thứ âm nhạc sẽ được truyền âm qua tai mà là thứ âm nhạc phát ra từ bên trong, từ kí ức, từ những đêm dài mất ngủ mải biết nghe radio, mải miết down nhạc rồi nghe, mải miết tìm cách nghe được nhạc trên last.fm, trên spotify, tất cả ùa về theo những bản nhạc của nhân vật chính, của cô bé 13 tuổi nghe, Pink Floyd, Talking Heads, Styx, Ray Charles… trời ơi, nội điều đấy thôi đã khiến tôi thích tiểu thuyết này rồi, như thể tai mê mẩn anh chàng giết người hàng loạt Patrick Bateman trong American Psycho chỉ vì a chàng có gout nhạc cũng như a chàng còn mổ xẻ nhạc của Genesis và Phil Collins nữa. Với một người nghe nhạc suốt ngày thì việc đọc trang nào cũng thấy có nhạc là một điều gì đó vô cùng thú vì, tôi luôn tự hỏi giờ họ nghe Ray Charles, the Rolling Stones, sau trang tiếp theo họ nghe gì nhỉ? Coltranes, Louis Amstrong, Deep Purple… Thật tuyệt khi không có internet, iphone, Ipad xét ở một khía cạnh nào đó, vì khi đó người ta có rất ít thứ để giải trí và thường tâm trí và tinh thần sẽ dành rất nhiều thời gian cho âm nhạc, và đặc biệt là sẽ tập trung nghe một album hay một bản nhạc nào đó rất rất nhiều lần, điều này có thể gây nhàm chán, nhưng cũng có thể khiến bài hát có cơ được thẩm thấu thực sự từ giọng của ca sĩ, lời bài hát, thậm chí cả tiếng kèn Trombone cũng được thính giác lưu nhớ. Ví dụ như tôi sẽ thuộc lời được bài hát dài hơn 14 phút của Avantasia “The Seven Angels” mà tôi vô cùng yêu thích nhưng k đủ rãnh nhớ trên não để lưu hết lời.

Nhưng đừng liên hệ tên tiểu thuyết với các bản nhạc, nhảy ở đây và khiêu vũ có vẻ mối liên kết khá mỏng manh, Nhảy ở đây giống như những bước nhảy theo hệ quy chiếu không gian và thời gian hơn, Nhảy giữa thực tại và thế giới bên trong anh (nhân vật chính) nơi người Cừu tồn tại, cái thế giới mà mọi sợi dây liên hệ với cuộc sống hiện tại điều tập trung ở đấy như một nút thắt như “tổng đài” để gắn kết những thứ tưởng như chẳng liên quan lại với nhau. Nhảy giữa những điểm không gian về mặt địa lý, Sapporo, Tokyo, Hawaii, Hakone. Không phải như kênh radio của Anathema đang nhảy theo một tần số vô định Pain of Salvation, Opeth, the Gathering… Tôi hiểu vậy không biết đúng không? Và như mọi thứ mơ hồ trong chuyện thì chắc đúng thôi, một cách mơ hồ.

Một cuộc du hành của nhân vật chính với những bước nhảy qua những điểm mỏng manh của không gian và thời gian, khách sạn Cá Heo, đường phố ở Honolulu, đôi mắt cô bé 13 tuổi, cô gái điếm có đôi tai đặc biệt, để đưa anh về với Yumioshi – cô lễ tân khách sạn có cái tên hiếm như tên của nhân vật nữ Aomame trong 1Q84 vậy, vậy là nếu nhân vật thiếu đi nét đặc biệt trong tính cách thì sẽ luôn có điều gì đó khác đặc biệt thậm chí chỉ là cái tên – người mà anh đã có những cảm giác không đơn thuần từ lần gặp đầu tiên ở khách sạn Cá heo. Mọi thứ bắt đầu từ khách sạn đó và kết thúc cũng ở đó như một chu kì hay đúng hơn là như những vòng tròn bí ẩn ở nước Anh qua một mê cung những mối quan hệ, những sợi chỉ bị rối tưởng như không thể tìm được đầu mối để tháo ra. Mọi thứ tưởng như rời rạc nhưng thực chất mọi thứ đều có duyên để khởi lên những hệ quả, kết quả hay đơn giản là bước tiếp trong một bàn cờ người mà anh đại diện như một quân đen hoặc quân trắng trong cờ vây. Anh phải tự đặt mình vào bàn cờ, vào một điểm nào đó để khóa vòng lại, để những thứ mơ hồ trở nên rõ ràng, để anh tìm ra được điều mà anh đang đau đáu tìm, đang được dẫn dắt bởi những hình dung mở nhạt.

Không quá nặng nề, nhiều chữ và mang nhiều lớp nghĩa khó hiểu như những tác phẩm lớn của ông như “Kafka bên bờ biển”, “biên niên kí…” hành trình của nhân vật chính lần này mang đầy chất siêu thực nhưng chỉ như bức tranh của Salvador Dali được vẽ khi ông đang bị vợ mắng, nên không quá khó hiểu, khó theo dõi, những mỗi liên kết đơn giản hơn nhiều, nỗi cô đơn của mỗi cá nhân không nặng nề và dằng xé như “rừng Nauy”, tình dục bản nhạc riêng mà Murakami sáng tác tiết chế khá vừa phải, như một bản phối lại an toàn khi cover lại nhạc của Black Sabbath. Có lẽ vì thế mà khá nhiều sạn, khá nhiều những điều phi logic trong một tập hợp phi logic sẵn có nhưng hợp lý, có những thứ thêm vào dường như hơi thừa, và nhiều câu hỏi bị bỏ ngỏ sau cái kết không được thỏa mãn. Hay tác giả cố tình thế để người ta nghĩ, hoặc giả tác giả biết rằng đang đưa người đọc vào một mê cung vốn vô cùng phức tạp của lòng người, vậy há cứ phải rõ rằng rằng 1+1=2 sao? Nhưng tôi vẫn thích 1+1=2 + 1 hàm entropy tuyến tính theo thời gian hơn là một hàm phi tuyến. Nói vậy chứ tôi khá thỏa mãn với cuốn tiểu thuyết này vì lẽ gì thì đã trình bày ở trên, thêm nữa là vì tôi đã có nhiều cảm xúc để viets được rất dài thế này.

“Nhưng công bằng trong quan hệ tình dục thì có ý nghĩa gì chứ? Nếu thứ ta muốn là sự công bằng, cuộc sống tình dục của ta sẽ chỉ thú vị như tảo mọc trong bể cá mà thôi”.